Movie-stuff.nl

Met de natuurdocumentaire Rotvos tonen filmmakers Jan Musch en Tijs Tinbergen het reilen en zeilen van natuurbeheer in Nederland, met als hoofdonderwerp de vos.

Een zeer Nederlandse schildering van botsende belangen en onversneden passie die sterk beroert. Rotvos sleurt ons mee in het enthousiasme van de hoofdpersoon voor zijn onderzoeksonderwerp: de vos. Een film die achter een eenvoudige vormgeving een hoge mate van virtuositeit verbergt en ons tussen neus en lippen door laat kennismaken met de onvermijdelijke absurditeiten van het natuurbeheer in Nederland.

In 2002 werd de vossenjacht verboden, maar toen deze zijn streken niet verloor en hij steeds vaker opdook in gebieden van andere beschermde diersoorten, werd dit besluit teruggedraaid. Om de korenwolf (een bedreigde hamstersoort) en weidevogels een kans te geven, zal de vos uit hun gebied moeten worden verdreven.

De vos is één van de mooiste dieren die Nederland rijk is, maar zijn bestaan is niet voor iedereen een zegen. De beschermers van korenwolven en weidevogels kunnen de vos bijvoorbeeld wel schieten, letterlijk en figuurlijk. Vossenonderzoeker Jaap Mulder probeert vossen te vangen en met een zender weer vrij te laten, zodat duidelijk wordt hoe deze roofdieren zich gedragen.

Jan Musch en Tijs Tinbergen registreren deze strijd tegen het oranjerode roofdier. De twee filmmakers maakten eerder ook andere natuurdocumentaires als SpreeuwenWerk en Ganzenproblemen en zij maken nu dus de overstap naar de vos. Zij registreren in Rotvos - dat een Gouden Kalf in ontvangst mocht nemen voor beste documentaire - de natuurbeschermers en hun werk, zonder daarbij te oordelen over het getoonde onderwerp. Het eindresultaat bestaat uit veelal korte fragmenten die vaak snel gemonteerd zijn. Langzaam wordt meer duidelijk over de getoonde beelden en ontvouwt zich een verhaal vol liefde voor de natuur.

Rotvos is dus geen document van de vos in Nederland of een vertelling over het leven van het zoogdier. Eerder draait het om de mensen die hun leven aan dieren gewijd hebben. Hoofdpersoon is vossenonderzoeker Jaap Mulder, maar tijdens zijn werkzaamheden zien we ook de beschermers van de korenwolf en de boeren die last ondervinden van de vos. Hierbij ontstaat een helder beeld van organisaties die niet altijd even helder te werk gaan. En laten we wel wezen: het is ook een grijs gebied. Moet de mens ingrijpen als de natuur zijn gang gaat en weegt het ene belang zwaarder dan het andere? Je kunt niet anders dan respect hebben voor de mening van alle ondervraagden, die elk opkomen voor hun eigen dier.

Een kleine kanttekening moet gemaakt worden bij de grafische natuur van deze documentaire. Niet iedereen zal immers gecharmeerd zijn van jachtbeelden, het invriezen van pasgeboren vossenpups en de zeer gedetailleerde ontleding van een overleden vos, die zelfs van zijn vel wordt ontdaan. Ook hier schetst men een eerlijk beeld, maar het is tegelijkertijd voor de nietsvermoedende kijker best schokkend.

Naar aanleiding van de bioscooprelease van Rotvos mocht ik een kort interview afleggen met filmmaker Tijs Tinbergen (rechts op de foto) over de totstandkoming van deze uniek documentaire, die niet voor niets een Gouden Kalf won.

Vraag: Kiezen jullie het onderwerp van een documentaire of worden jullie hiervoor benaderd?

Tijs Tinbergen: Rotvos is een plan van ons. Het is een zogeheten vrije film, gefinancierd met gelden voor “kunstzinnige” films en de televisiezender NCRV.

Vraag: Was het al gelijk duidelijk dat Rotvos ook over mensen en bureaucratie zou gaan of is dit zo gegroeid?

Tijs Tinbergen: Dat is altijd de bedoeling geweest. Een film over “natuurbeheer” aan de hand van de vos.

Vraag: Hoe kwamen jullie terecht bij de enthousiaste Jaap Mulder?

Tijs Tinbergen: We kennen Jaap uit het verre veld. Ik 1995 was hij mee met een expeditie in Siberië, waar wij de film “Onze Rotgans in Siberië” maakten. Jaap deed daar onderzoek met poolvossen in relatie tot diezelfde rotganzen.

Vraag: Rotvos is een documentaire die niet oordeelt over het onderwerp (een unicum, zo lijkt tegenwoordig). Raakt het jullie persoonlijk of kunnen jullie een knop omzetten om puur te registreren?

Tijs Tinbergen: Het begint natuurlijk bij passie voor een / het beest. Maar wij wilden vanaf de richel van het dilemma vrijelijk naar links en naar rechts kijken en dit laten zien met milde humor, respect en zonder vooroordeel.

Vraag: Hoe lang hebben de opnames van deze film in beslag genomen en hoe lang heeft de afwerking geduurd?

Tijs Tinbergen: Het draaien duurde van begin 2006 tot halverwege 2008. Niet iedere dag maar wel zo’n 180 in het veld. Deels sturen de seizoenen natuurlijk ook je opnametijd. En we hebben dat derde jaar - buiten de planning - doorgedraaid omdat we de film nog niet boven tafel hadden. Voor hetzelfde geld, helaas. Maar dat was toch een wijze beslissing: het leverde ten slotte een Gouden Kalf op, waarmee we natuurlijk zeer vereerd zijn.

Vraag: Enige tijd geleden werd bekend dat er een grote kans is dat de wolf terugkeert in Nederland. Zouden jullie hierover een documentaire kunnen maken of moet er meer rond een onderwerp spelen?

Tijs Tinbergen: Nee, dat is een prachtig onderwerp. Zou interessant zijn om dat de komende 10 jaar te volgen. Maar erg moeilijk te financieren.

Vraag: Zijn jullie alweer bij nieuwe projecten betrokken voor de toekomst?

Tijs Tinbergen: We zijn nu bezig met een film over Amstelland, om de Groene Scheg ten zuiden van Amsterdam te vrijwaren van al te opdringerige gemeenteplannen om het open landschap op te eisen en te verpatsen. Verder gaan we hopelijk volgend jaar een film maken over de Bonte Vliegenvanger en Global Warming (Verrekken of Vertrekken), een onderzoeksproject van Christiaan Both en Rob Bijlsma in Drenthe, met 1000 nestkasten, in andere delen van Europa en in Afrika, waar de beestjes overwinteren.

Je kunt alleen reageren als je ingelogd bent